Í stuttu máli gilda engin lög um skilarétt á ógallaðri vöru. Langflestir seljendur leyfa þó skil og skipti á vörum. Skilareglur verslana geta verið mismunandi og eiga að vera aðgengilegar neytendum fyrir kaup. Fyrir margt löngu voru gefnar út verklagsreglur um skilarétt, gjafabréf og inneignarnótur.
Ágætis sátt náðist um verklagið og má segja að reglurnar standi enn fyrir sínu. Neytendasamtökin mælast til þess að seljendur fylgi þessum reglum að lágmarki.
Skil og skipti á útsölu
Ef einungis er verið að skipta vöru yfir í aðra stærð, eða annan lit, ætti ekkert að vera því til fyrirstöðu. Hér skiptir ekki máli hvort varan hafi verið á tilboði þegar hún var keypt eða að varan sé á tilboði/útsöluverði þegar henni er skipt.
Má setja útsöluverð á inneignarnótu?
Ef útsala er hafin þegar skil á vöru fara fram á neytandi rétt á að fá fullt söluverð á inneignarnótuna. Seljandi hefur að sama skapi rétt til að meina neytenda að nota nótuna meðan á útsölu stendur. Með öðrum orðum; neytandi getur fengið fullt söluverð á nótuna en getur þá ekki notað hana fyrr en útsölunni er lokið. Ef neytandi vill nota inneignarnótuna á útsölunni þarf hann að sætta sig við útsöluverð á nótuna.
Hvað með eldri inneignarnótur?
Dæmi eru um að seljendur meini neytendum að nota eldri inneignarnótu á útsölu. Seljendum er í sjálfu sér stætt á þessu en Neytendasamtökin telja eðlilegt að verslanir taki við inneignarnótum sem hafa verið gefnar út löngu áður óháð því hvort útsala sé í gangi.
Hvað er frestur til að skila og skipta vöru langur?
Samkvæmt verklagsreglunum er réttur til að skila ógallaðri vöru að minnsta kosti 14 dagar frá kaupunum. Nær allar kvartanir sem snúa að skilafrestinum varða jólagjafir. Það er eðlilegt að verslanir gefi neytendum tækifæri til að skila og skipta og setji ekki of stuttan frest. Útsölur byrja gjarnan snemma í janúar og ef vöru er skilað eftir að útsala hefst á neytandi rétt á því að fá fullt verð fyrir vörunar. Að sama skapi má verslunin setja þau skilyrði að inneignarnótuna megi ekki nota á útsölu.
Má verslun neita að skipta vöru sem keypt var á útsölu?
Sumar verslanir leyfa ekki skil og skipti á útsölu- eða tilboðsvörum og hafa fullan rétt á því. Það er því mikilvægt að kynna sér skilareglur seljanda áður en kaup fara fram.
Hvað er eðlilegur gildistími á inneignarnótu?
Algengt er að gildistími á inneignarnótum sé eitt ár. Að mati Neytendasamtakanna ætti gildistíminn aldrei að vera styttri en það.
Samkvæmt verklagsreglunum, sem minnst var á í inngangi, ætti gildistími á inneignarnótum að vera fjögur ár. Sú hefð hefur hins vegar ekki náð að festa sig í sessi. Gildistími á inneignarnótum er því í samræmi við það sem kemur fram á inneignarnótunni hverju sinni.
Skilamerki eða kvittun fyrir kaupunum
Seljandi getur gert kröfu um að neytandi sýni fram á að varan hafi verið keypt hjá honum. Gott er að fá skilamerki þegar keypt er gjöf eða passa upp á kassakvittun.
Skilavaran þarf að vera ónotuð
Seljandi getur gert kröfu um að varan sé ónotuð og í upprunalegum umbúðum. Því er gott að varðveita umbúðir og merkingar og ekki nota vöru sem þú hyggst skila.
Skilaréttur við kaup á netinu
Þegar keypt er á netinu er alla jafna 14 daga skilafrestur. Hér er horft til þess að neytandi hefur ekki tækifæri á að skoða vöruna með eigin augum, prófa hana eða máta. Hér má sjá góðar upplýsingar um réttindi neytenda við netkaup.
Gjafabréf - hvaða reglur gilda?
Hvergi er fjallað um gildistíma gjafabréfa í lögum en Neytendasamtökin telja eðlilegt að gildistíminn sé fögur ár líkt og almennur fyrningarfrestur á kröfum. Í verklagsreglum sem minnst er á í inngangi er gert ráð fyrir minnst fjögurra ára gildistíma á gjafabréfum. Allur gangur er á því hvernig seljendur haga þessu og sumir hafa engan gildistíma yfir höfuð.
Gott er að hafa eftirfarandi í huga:
- Ef þú ert að kaupa gjafabréf skaltu passa að gildistíminn sé ekki of stuttur. Flest mál sem koma til kasta samtakanna varða gjafabréf með eins árs gildistíma.
- Ef þú átt útrunnið gjafabréf skaltu samt sem áður láta reyna á það. Margir seljendur taka við gjafabréfum þótt gildistíminn sé liðinn.
- Alltaf er eitthvað um að neytendur sitji uppi með sárt ennið því seljandi hefur hætt rekstri. Það er því góð regla að lúra ekki á gjafabréfum heldur nýta þau sem fyrst.
Gjafabréf frá vinnuveitanda
Algengt er að fyrirtæki og sveitarfélög kaupi gjafabréf fyrir starfsfólk sitt og gefi í jólagjöf eða við önnur tækifæri. Nokkuð hefur verið um kvartanir vegna slíkra bréfa og þá helst yfir því að gildistíminn sé óvenju stuttur.
Neytendasamtökin eiga erfitt með að skerast í leikinn þar sem ekki er um að ræða eiginleg neytendakaup heldur fyrirtæki/sveitarfélag sem kaupir vöru/þjónustu af öðru fyrirtæki. Oft er það svo að seljandi gefur góðan afslátt af kaupunum enda verið að kaupa mikið magn gjafabréfa á einu bretti. Á móti kemur að skilmálarnir eru þrengri en almennt gerist.
