Vaxtamalid-mynd01

Vaxtamálið

Er lánið þitt ólöglegt?
Aukum gagnsæi lána!
Gerum kröfu um gagnsæi!
Er lánið þitt ólán?
Breytum bönkunum.
 
Vaxtamalid-mynd01

Vaxtamálið

Hefur þú tekið lán með breytilegum vöxtum?

Fjölmargir dómar og úrskurðir hafa fallið á sama veg:

Lán með breytilegum vöxtum standast ekki lög

Þú gætir átt kröfu um endurgreiðslu

…ef þú tekur þátt 

Skilmálar velflestra lána eru ólöglegir að mati Neytendasamtakanna, þar sem ákvarðanir um vaxtabreytingar eru verulega matskenndar og ógegnsæjar og þess vegna ekki hægt að sannreyna hvort þær séu réttmætar. Neytendasamtökin ætla að stefna bönkunum og leita að lántökum sem vilja fara með mál sín fyrir dóm.

Jafnframt eru lántakar hvattir til að bregðast fljótt við og verja rétt sinn og fjárkröfur.

Neytendasamtökin telja skilmála um breytilega vexti í velflestum lánasamningum á Íslandi ekki standast lög. Samtökin kröfðu bankana um lagfæringu skilmála sinna um breytilega vexti í lánasamningum og leiðréttingu á hlut þeirra lántaka sem hallað hefur verið á með vaxtabreytingum sem standast ekki ákvæði laga (sjá hér). Bankarnir höfnuðu kröfum Neytendasamtakanna þrátt fyrir fjölmarga dóma og úrskurði sem allir hafa fallið á sama veg: óskýrir skilmálar og einhliða vaxtabreytingar er fyrirkomulag sem stenst ekki lög.

Neytendasamtökin telja að þetta mál varpi skýru ljósi á þann aðstöðumun sem neytendur búa gjarnan við. Fyrirtæki sem búa yfir yfirburðar fjárhagsstöðu og þekkingu gera neytendum að samþykkja einhliða og ósanngjarna skilmála. Neytendur eru ekki í aðstöðu til að bera hönd fyrir höfuð sér.

Neytendasamtökin voru stofnuð til að standa vörð um rétt neytenda. Í þessu máli er um gríðarlega hagsmuni að ræða fyrir neytendur og aðstöðumun, og því hafa samtökin ákveðið að hefja dómsmál gegn bönkunum til að fá fordæmi fyrir alla lántaka og þar af leiðandi, alla neytendur í heild. Samhliða hvetja samtökin alla lántaka til að gera kröfur á lánastofnun sína til að verja stöðu sína.

Neytendasamtökin hvetja alla lántaka til þátttöku! Saman jöfnum við leikinn og stöndum á rétti okkar. Þú gætir líka átt rétt á endurgreiðslu!

Neytendasamtökin munu fara með þrjú mál fyrir dóm, til að fá niðurstöðu og fordæmi fyrir önnur lán með breytilegum vöxtum. Bönkunum verður stefnt til ógildingar skilmálanna og endurgreiðslu ofgreiddra vaxta til fjölda ára. Ef málin vinnast gæti endurgreiðsla hlaupið á mörg hundruð þúsundum króna fyrir hvert lán, jafnvel milljónum. Með þátttöku tryggir þú eins og frekast er unnt að þú glatir ekki rétti þínum en bara ef þú bregst við og gerir kröfu á lánastofnun þína.

Taktu þátt og jöfnum leikinn!

Neytendasamtökin kröfðu bankana um lagfæringu skilmála sinna og leiðréttingu á hlut þeirra lántaka sem hallað hefur verið á (sjá hér).

Bankarnir höfnuðu kröfum Neytendasamtakanna og efna samtökin því til liðssöfnunar með það fyrir augum að aðstoða lántaka við að leita réttar síns og fá endurgreidda þá fjármuni sem bankarnir hafa haft af þeim með ólögmætum hætti.

Neytendasamtökin munu fara með a.m.k. þrjú mál fyrir dóm, til að fá niðurstöðu og fordæmi fyrir önnur lán með breytilegum vöxtum. Bönkunum verður stefnt til ógildingar skilmálanna og endurgreiðslu ofgreiddra vaxta til fjölda ára. Ef málin vinnast gæti endurgreiðsla hlaupið á mörg hundruð þúsundum króna fyrir hvert lán, jafnvel milljónum. Með þátttöku tryggir þú eins og frekast er unnt að þú glatir ekki rétti þínum. En bara ef þú bregst við og gerir kröfu á lánastofnun þína.

Af hverju er mikilvægt að ég taki þátt?

  • Það er mikilvægt að neytendur standi saman og sýni með afgerandi hætti að þeir séu reiðubúnir að sækja rétt sinn. Í þessu máli þarf að fá afgerandi niðurstöðu.
  • Mögulegur ávinningur, sem getur numið umtalsverðum upphæðum.
  • Ekki er ólíklegt að vextir hækki í framtíðinni og því mikilvægt að fá skýrleika um hvað ræður breytingum á vöxtum lána og að hægt verði að sannreyna þær vaxtabreytingar sem kunna að verða.
  • Mikilvægt er að bregðast strax við til að slíta fyrningu, því annars getur hluti eða öll krafan tapast.
  • Dráttarvextir reiknast frá þeim degi sem þú gerir endurkröfu á hendur bönkunum.
Smelltu hér til að taka þátt

– Þú þarft að bregðast við, því annars gæti krafan þín tapast –

Spurt og svarað

Skilmálar velflestra lána með breytilegum vöxtum eru að mati Neytendasamtakanna ólöglegir. Ákvarðanir um vaxtabreytingar eru verulega matskenndar og byggjast á óskýrum skilmálum. Þess vegna ekki hægt að sannreyna hvort þær séu réttmætar. Neytendasamtökin ætla að stefna bönkunum og leita að lántökum sem vilja fara með mál sín fyrir dóm án endurgjalds. Jafnframt eru lántakar hvattir til að bregðast við og verja rétt sinn og fjárkröfur.

Neytendasamtökin telja skilmála um breytilega vexti í velflestum lánasamningum á Íslandi ekki standast lög. Samtökin kröfðu bankana um lagfæringu skilmála sinna um breytilega vexti í lánasamningum og leiðréttingu á hlut þeirra lántaka sem hallað hefur verið á með vaxtabreytingum sem standast ekki ákvæði laga (sjá hér). Bankarnir höfnuðu kröfum Neytendasamtakanna þrátt fyrir fjölmarga dóma og úrskurði sem allir hafa fallið á sama veg: óskýrir skilmálar og einhliða vaxtabreytingar er fyrirkomulag sem stenst ekki lög.

Neytendasamtökin telja að þetta mál varpi skýru ljósi á þann aðstöðumun sem neytendur búa gjarnan við. Fyrirtæki sem búa yfir yfirburðar fjárhagsstöðu og þekkingu gera neytendum að samþykkja einhliða og ósanngjarna skilmála. Neytendur eru ekki í aðstöðu til að bera hönd fyrir höfuð sér.

Neytendasamtökin voru stofnuð til að standa vörð um rétt neytenda. Í þessu máli er um gríðarlega hagsmuni að ræða fyrir neytendur og aðstöðumun, og því hafa samtökin ákveðið að hefja dómsmál gegn bönkunum til að fá fordæmi fyrir alla lántaka og þar af leiðandi, alla neytendur í heild. Samhliða hvetja samtökin alla lántaka til að gera kröfur á lánastofnun sína til að verja stöðu sína.

Neytendasamtökin hvetja alla lántaka til þátttöku! Saman jöfnum við leikinn og stöndum á rétti okkar. Þú gætir líka átt rétt á endurgreiðslu!

Neytendasamtökin munu fara með þrjú mál fyrir dóm, til að fá niðurstöðu og fordæmi fyrir önnur lán með breytilegum vöxtum. Bönkunum verður stefnt til ógildingar skilmálanna og endurgreiðslu ofgreiddra vaxta til fjölda ára. Ef málin vinnast gæti endurgreiðsla hlaupið á mörg hundruð þúsundum króna fyrir hvert lán, jafnvel milljónum. Með þátttöku tryggir þú eins og frekast er unnt að þú glatir ekki rétti þínum en bara ef þú bregst við og gerir kröfu á lánastofnun þína.

Á undanförnum árum hafa fallið dómar og úrskurðir sem gefa skýrar vísbendingar um að skilmálarnir séu ólöglegir. Má í því sambandi benda á dóm Hæstaréttar frá árinu 2017 þar sem Íslandsbanka var gert að endurgreiða hundruðum lántakenda oftekna vexti, dóma Evrópudómstólsins, og úrskurð Neytendastofu. Öll þessi mál eiga sameiginlegan grunn: óskýrir skilmálar og einhliða vaxtabreytingar er fyrirkomulag sem ekki stenst lög þegar um er að ræða lán til neytenda með breytilegum vöxtum.

Sjá jafnframt frétt á vef Neytendasamtakanna frá 4. september 2020.

Í raun varðar þetta öll lán með breytilegum vöxtum til neytenda, bæði verðtryggð og óverðtryggð, hjá öllum lánastofnunum, bæði húsnæðislán sem og önnur lán, jafnvel þó að ekki hafi reynt á vaxtabreytingar. Lán sem bera „fasta vexti“ hluta lánstímans, til dæmis 3-5 ár, en sem geta tekið breytingum, eru í raun lán með breytilegum vöxtum. Lánin einskorðast ekki við bankana, heldur einnig aðrar lánastofnanir, svo sem lífeyrissjóði og sparisjóði. Þetta verðar einnig lán sem hafa verið greidd upp á síðastliðnum fjórum árum.
Þetta á þó bara við um lán sem veitt hafa verið einstaklingum, ekki lán sem veitt hafa verið fyrirtækjum.

Það er afar mismunandi milli lána hversu háar upphæðir er um að tefla, en líka hvort gengið verði að ítrustu kröfum samtakanna. Neytendasamtökin áætla að upphæðirnar sem um ræðir geti jafnvel numið tugum milljarða alls. Greining ASÍ (https://www.asi.is/frettir-og-utgafa/frettir/verdlagsfrettir/munur-a-styrivoxtum-og-voxtum-af-husnaedislanum-aukist/) á mismun stýrivaxta og vaxta á húsnæðislánum gefur góðar vísbendingar um oftekin vaxtagjöld bankanna.

Til að gefa einhverja hugmynd um hvaða upphæðir er að ræða fyrir hvern og einn lántaka má miða við dæmigert húsnæðislán í dag, sem er 30 m.kr. Hvert oftekið prósentustig í vöxtum nemur því 300.000 kr. á ári. Neytendasamtökin hafa upplýsingar um lán þar sem oftakan nú um stundir er 2,25 prósentustig eða sem nemur 675.000 kr. á ári miðað við áðurnefnt lán og gefnar forsendur.

Stóra málið er þó það að lántakar séu ekki útsettir fyrir einhliða ákvörðunum um vaxtabreytingar lána sinna í framtíðinni. Líklega munu vextir á Íslandi hækka aftur að loknu Covid samdráttarskeiðinu og þá þarf að vera alveg skýrt hvað ræður vöxtunum, enda um mikla hagsmuni að tefla fyrir lántaka, eins og sést hér að ofan.

  1. Það er mikilvægt að neytendur standi saman og sýni með afgerandi hætti að þeir séu reiðubúnir að sækja rétt sinn. Í þessu máli þarf að fá afgerandi niðurstöðu.
  2. Enginn kostnaður fylgir því að taka þátt, einungis mögulegur ávinningur, sem getur numið umtalsverðum upphæðum.
  3. Ekki er ólíklegt að vextir geti hækkað í framtíðinni. Því er mjög mikilvægt að fá úr því skorið hvað ræður vaxtabreytingum og að hægt verði að sannreyna þær vaxtabreytingar sem kunna að verða.
  4. Mikilvægt er að bregðast strax við til að slíta fyrningu, því annars getur hluti eða öll krafan tapast.
  5. Mikilvægt er að bregðast strax við til að eiga rétt á dráttarvöxtum, en þeir reiknast frá þeim degi sem þú gerir endurkröfu á hendur lánveitanda.

Já, þú þarft ekki að hafa áhyggjur af því. Ef þú tekur þátt (hér) veitirðu Lögfræðistofu Reykjavíkur umboð til að kalla eftir upplýsingum um lán þín hjá lánastofnunum. Komi í ljós að þú sért eða hafir verið með lán með breytilegum vöxtum mun stofan koma þér til aðstoðar. Komi í ljós að þú ert ekki með slíkt lán gerist ekkert. Rétt er að taka fram að flest lán sem veitt eru einstaklingum og heimilum eru með vaxtabreytingarheimild og falla í þann flokk lána sem Neytendasamtökin telja ólögleg.

Nei, þú getur gert þetta á eigin spýtur. Hér er að finna upplýsingar um það.

Neytendasamtökim mæla þó með að við gerum þetta saman. Til að auðvelda fólki að leita réttar síns hafa samtökin samið við Lögfræðistofu Reykjavíkur um að stofan veiti þjónustu gegn árangurstengdri þóknun.  Þjónustan er fólgin í að meta réttarstöðu lántakanda, útreikningum krafna og sendingu kröfubréfa til lánafyrirtækja til að tryggja að dráttarvextir reiknist á kröfuna, veita ráðgjöf um slit fyrningar ef þörf kröfur, og sjá um uppgjör á grundvelli fyrirliggjandi dóma þegar niðurstaða liggur fyrir. Hér er að finna nánari upplýsingar.

Öllum er að sjálfsögðu frjálst að leita til síns lögmanns, á eigin kostnað.

Þóknun er árangurstengd. Það þýðir að ef ekkert fæst innheimt í máli þínu þá greiðir þú ekkert. Hér er að finna nánari upplýsingar.

Neytendasamtökin fjármagna rekstur þriggja mála vegna skilmála þeirra um breytilega vexti fyrir dómi. Valin verða þrjú mál sem gefa fordæmi fyrir önnur lán.

Ekki liggja fyrir opinberar upplýsingar um fjölda eða upphæð lána með skilmála um breytilega vexti og því þarf að taka eftirfarandi tölum með fyrirvara. En í lok mars 2021 námu útlán viðskiptabankanna til heimilanna tæpum 1.550 milljörðum króna. Neytendasamtökin telja að stærstur hluti þessara lána sé með ólöglegum skilmála um breytilega vexti. Þannig nemur hvert prósentustig til eða frá 15,5 milljörðum króna.

Neytendasamtökin benda á að lánastofnanir og eftirlitsaðilar ættu að geta veitt nákvæmari upplýsingar um fjölda og upphæðir.

VR hefur lagt samtökunum til veglega fjárhæð til málarekstursins.  Þá hafa Neytendasamtökin fengið styrk frá Samtökum fjármálafyrirtækja þar sem fjármálafyrirtæki hafa augljósa hagsmuni að fá úr ágreiningsefninu skorið fljótt og örugglega. Neytendasamtökin hafa um hríð átt í samskiptum við fjármálafyrirtækin og niðurstaðan er að aðilar eru ósammála. Því er brýnt að leggja málið fyrir dóm.

Þessi barátta kostar þó sitt og ljóst er að kostnaður mun falla á Neytendasamtökin þrátt fyrir styrkina. Félagsgjöld standa undir rekstri Neytendasamtakanna, þar með talið kostnaði við það sem útaf stendur vegna málsóknanna. Því fleiri félagar, þeim mun öflugari barátta. Sértu ekki þegar félagsmaður, biðjum við þig að íhuga að gerast það. Viljirðu leggja okkur lið í baráttunni geturðu gerst félagi hér.

Ef niðurstaðan málsins verður sú að skilmálar bankanna um breytilega vexti séu ólögmætir, hafa líklega flestir lántakar slíkra lána greitt of mikið og eiga þar með endurkröfurétt. Þó þarf að skoða hvert lán fyrir sig.

Þú getur líka átt rétt á dráttarvöxtum frá þeim degi sem þú sendir bankanum kröfubréf, það er frá þeim degi sem þú krefst endurgreiðslu á ofgreiddum vöxtum. Þess vegna er mikilvægt að bregðast strax við og taka þátt.

Tapaði ég kröfunni með því að endurfjármagna lánið mitt? Nei, ekki endilega. En krafan getur fallið niður ef 4 ár eru liðin frá endurgreiðslunni. Hægt er að koma í veg fyrir þetta með því að slíta fyrningu, þ.e. með málsókn eða kæra málið til úrskurðarnefndar sem uppfyllir skilyrði laga um fyrningu kröfuréttinda.

Fyrning felur í sér að réttindi lántaka til endurgreiðslu oftekinna gjalda falli niður ef ekki er gripið til ráðstafanna í tíma, það er að „slíta fyrningu“.  Lög um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda má finna hér.

Fyrningu er slitið til að koma í veg fyrir að krafan falli niður. Mál eins og það sem Neytendasamtökin ætla sér að höfða getur tekið mörg ár fyrir dómstólum og afar líklegt að það fari alla leið fyrir Hæstarétt og hætta á að fyrningarfrestur hafi liðið þegar málinu er lokið. Það er mikilvægt að slíta fyrningu til þess að möguleg krafa sem þú átt vegna ofgreiddra vaxta dagi ekki uppi.

Fyrningu má slíta með tvennum hætti:

1. Hver og einn lántaki stefni lánveitanda sínum til greiðslu kröfunnar með aðstoð lögmanns. Það getur verið dýrt fyrir hvern og einn að gera það, en öllum er frjálst að leita til síns lögmanns. Félagar í Neytendasamtökunum geta fengið þjónustu Lögfræðistofu Reykjavíkur gegn árangurstengdri þóknun sem er fólgin í að meta réttarstöðu félagsmanns, útreikningi kröfu og sendingu kröfubréfs til lánafyrirtækja til að tryggja að dráttarvextir reiknist á kröfuna, ráðgjöf um slit fyrningar ef þörf, og sjá um uppgjör á grundvelli fyrirliggjandi dóma þegar niðurstaða liggur fyrir. Lögmannsþjónustan stendur félögum Neytendasamtakanna til boða gegn árangurstengdri þóknun, þ.e. ekkert er greitt nema árangur náist í innheimtu á hendur viðkomandi banka. Félagar Neytendasamtakanna geta fengið nánari upplýsingar um þessa tilhögun með því að smella hér.

2. Hver og einn neytandi leggi fram kæru til úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki. Hér er að finna leiðbeiningar um það.

Það er ekki skilyrði fyrir þáttöku að vera félagsmaður. En það er von okkar að þau sem taka þátt sjái hag sínum borgið með aðild að Neytendasamtökunum.

Sterk neytendasamtök, sem berjast af krafti fyrir bættum hag neytenda, eru nauðsynleg. Veita þarf fyrirtækjum og stjórnvöldum aðhald, stuðla að heilbrigðari viðskiptaháttum og betra samfélagi.

Félagsgjöld standa undir rekstri Neytendasamtakanna. Því fleiri félagar, þeim mun öflugri barátta. Sértu ekki félagsmaður, biðjum við þig að íhuga að gerast það. Viljirðu leggja okkur lið í baráttunni geturðu gerst félagi hér.

Já það geturðu. En hyggistu endurfjármagna er mikilvægt að gera fyrirvara um betri rétt við uppgjör gamla lánsins. Lögfræðistofa Reykjavíkur útbýr slíka yfirlýsingu fyrir þátttakendur í verkefninu sem þess óska.

Fyrsta skef þeirra sem áhuga hafa á þátttöku er að undirrita rafræna verkbeiðni/umboð (sjá nánar hér).

Lögfræðistofa Reykjavíkur mun afla gagna um lán þátttakenda á grundvelli umboðsins og meta réttarstöðu þeirra, og grípa til þeirra ráðstafana sem lýst er í umboðinu til þess að tryggja möguleg réttindi þátttakenda. Samhliða verða valin úr hópi þátttakenda mál sem talin eru fordæmisgefandi um réttarstöðuna og viðkomandi þátttakendum boðið að vera málsaðilar í dómsmálum sem höfðuð verða með fjárstuðningi Neytendasamtakanna.

Markmiðið er að niðurstaðan í þessum dómsmálum verði fordæmisgefandi fyrir alla eða a.m.k. sem flesta þátttakendur.

Ef niðurstaða dómsmálanna felur í sér viðurkenningu á því að bankarnir hafi innheimt of háa vexti á síðustu misserum mun það hafa beina þýðingu fyrir þátttakendur. Þá munu vonandi sem allra flestir þátttakenda, sem tekið hafa lán á umliðnum árum með breytilegum vöxtum, eiga fjárkröfu á hendur lánastofnun, og mun Lögfræðistofa Reykjavíkur hafa umsjón með uppgjöri kröfunnar fyrir hönd þátttakenda og tryggja að réttar greiðslur berist til þeirra eða eftir atvikum leiðrétting á lánum þeirra.

Þátttakendur verða upplýstir um framvindu verksins með reglubundnum hætti og þess vegna mikilvægt að skrá rétt netfang, og upplýsa Lögfræðistofu Reykjavíkur og Neytendasamtökin um breytingar sem kunna að verða á því.

Þátttaka í verkefninu á ekki hafa neikvæð áhrif á bankaviðskipti þín. Bankanum þínum er meira að segja óheimilt að láta þig gjalda þess að þú látir reyna á rétt þinn, því það stríðir til að mynda beinlínis gegn skyldu viðskiptabankanna til þess að stunda heilbrigða og eðlilega viðskiptahætti samkvæmt sbr. 19 gr. laga um um fjármálafyrirtæki nr. 161/2002 og reglum sem settar hafa verið á grundvelli ákvæðisins. Þvert á móti ber viðskiptabönkunum skylda til þess að tryggja að kvartanir hljóti sanngjarna meðferð og að leiðbeina viðskiptamönnum sínum um möguleg réttarúrræði vegna ágreiningsmála.

Auk þessa er engin ástæða til þess að ætla að nokkur bankanna hafi áhuga á því að láta viðskiptamenn gjalda þátttöku í þessu verkefni. En í samtölum Neytendasamtakanna við viðskiptabankana hefur komið að æskilegt sé að fá úrlausn um álitamálin sem tengjast breytilegum vöxtum. Þá hafa samtök þeirra (Samtök fjármálafyrirtækja) sett á fót málskotssjóð í hvern Neytendasamtökin geta sótt fjármagn að undangengnum úrskurði Úrskurðarnefndar um viðskipti við fjármálafyrirtæki.

Þá eru engin dæmi um að þau sem leitað hafa réttar síns hafi verið látin gjalda þess í viðskiptum sínum við bankann sinn eða fjármálastofnun. Enda myndu Neytendasamtökin bregðast ókvæða við ef slíkt gerðist.

Líklegt er að málið taki nokkurn tíma, hugsanlega einhver ár. Ef þú skráir þig á póstlista Vaxtamálsins færðu fréttir af gangi mála.

Hægt er að skrá sig á póstlistann hér.

Líst þér vel á Vaxtamál Neytendasamtakanna?

Því fleiri félagsmenn, þeim mun sterkari barátta fyrir bættum réttindu neytenda. Skráðu þig í samtökin og hjálpaðu okkur að hjálpa þér. Það er hægt að gera hér.

www.ns.is/skra

Í kafla C. Um þóknun í Verkbeiðni og umboð er skilmáli sem einhver hafa hnotið um og óskað eftir nánari skýringum á. Skilmálinn er eftirfarandi: „Þó er þóknun aldrei lægri en innheimtuþóknun eða málskostnaður sem lánveitanda er gert skylt að greiða samkvæmt dómi.“

Á mannamáli þýðir þetta að færi málið þitt fyrir dóm og í dómsúrskurði yrði lánveitanda þínum gert að greiða málskostnað (en oft er slík upphæð tilgreind), þá rynni sú upphæð til lögfræðistofunnar.