Ábyrgðartyggingin greiðir bætur beint til tjónþola (þess sem verður fyrir tjóninu) í stað þess að aðilinn sem olli slysinu (hinn skaðabótaskyldi) greiði úr eigin vasa.
Mismunur á gáleysi og óhappi skiptir máli þar sem aðeins tjón af völdum gáleysis fellur undir trygginguna.
Ef tjón er viljaverk (ásetningur) greiðir tryggingin ekki bætur, þó tjónþoli geti krafist skaðabóta beint frá tjónvaldi.
Dæmi: Ef einhver brýtur vísvitandi glugga á húsinu þínu eða beitir þig ofbeldi, þá færðu ekki bætur úr tryggingu hans. Þú þarft þess í stað að beina kröfu beint að honum sjálfum og krefjast skaðabóta.
Eigin sök þýðir að tjónþoli hefur sjálfur átt þátt í tjóninu. Ef háttsemi tjónþola er talin hafa stuðlað að tjóninu eða gert það verra getur það leitt til þess að bætur lækka eða falla alveg niður.
Dæmi: Kona slasaðist þegar hún féll um litla hjólakerru í anddyri verslunar. Konan krafðist bóta úr ábyrgðartryggingu verslunarinnar. Tryggingafélagið viðurkenndi bótaskyldu en taldi konuna hafa sýnt af sér gáleysi og bæri hún því helming tjónsins sjálf. Konan mótmælti því og taldi sig enga ábyrgð bera. Úrskurðarnefndin mat það svo, m.a. með hliðsjón af myndbandsupptöku, að konan hefði ekki litið fram fyrir sig og því sýnt af sér gáleysi. Því skyldi hún bera helming tjónsins sjálf.
Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum 18/2022
Í undantekningartilvikum getur sönnunarbyrðinni verið snúið við og tjónvaldur þarf þá að sanna að hann hafi ekki sýnt af sér gáleysi.
Algengustu sönnunargögn í slíkum málum eru:
Munnleg lýsing tjónþola, jafnvel þó hún sé trúverðug, nægir ekki ein og sér. Það þarf því að leggja fram hlutlaus og áreiðanleg gögn sem styðja frásögnina.
Á Íslandi gilda reglur skaðabótaréttar og skaðabótalaga. Meginreglan er að tjónþoli eigi að fá bætur sem gera hann fjárhagslega jafnsettan og ef tjónið hefði ekki átt sér stað en hann má ekki hagnast á tjóninu.
Dæmi: Sími skemmist vegna gáleysis annars aðila. Nýr sími af sömu tegund kostar 180.000 kr. En síminn sem skemmdist var árs gamall og hafði því rýrnað í verði. Endurkaupsvirði sambærilegs notaðs síma er 140.000 kr. Tjónþoli fær ekki nýjan síma því hann á ekki að hagnast á tjóninu, heldur fær hann 140.000 kr.
Ábyrgðatjón atvinnureksturs bætir tjón sem atvinnurekandi ber skaðabótaábyrgð á vegna starfsemi sinnar, t.d. vinnuslys, slys vegfarenda eða munatjón sem iðnaðarmaður veldur við vinnu.
Starfsmaður getur krafist skaðabóta úr ábyrgðartryggingu vinnuveitanda ef slysið má rekja til gáleysis vinnuveitanda eða samstarfsfólks.. Sönnunarbyrði er hjá starfsmanni en sönnunarstaðan getur snúist vinnuveitanda í óhag ef hann vanrækir að tilkynna slysið til Vinnueftirlitsins.
Vegfarandi sem slasast á svæði fyrirtækis getur fengið bætur en hann þarf þá að sanna að slysið megi rekja til gáleysis fyrirtækisins. Dæmi um slíkt gæti verið að öryggi hafi ekki verið tryggt svo sem vegna hálku eða ófullnægjandi viðhalds. Oft getur verið erfitt að sýna fram á að skilyrði séu fyrir bótaskyldu í slíkum málum.
Dæmi: Kona slasaðist þegar hún féll um brotinn kantstein fyrir framan verslun og krafðist bóta úr ábyrgðartryggingu. Hún taldi að verslunin hefði með vanrækslu skapað hættu og ekki gætt að öryggi viðskiptavina. Tryggingafélagið hafnaði bótaskyldu og taldi slysið vera óhappatilvik. Úrskurðarnefndin tók undir það og taldi að aðstæður á vettvangi hafi ekki verið svo hættulegar að sérstakar öryggisráðstafanir hefðu verið nauðsynlegar af hálfu verslunarinnar.
Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum 47/2022
Bótaskylda getur komið til vegna hola í malbiki sem valda skemmdum á bifreiðum, lausra hluta sem fjúka af byggingarsvæði eða tjóns af völdum lausra innkaupakerra á bílastæðum svo dæmi séu nefnd. Sá sem verður fyrir tjóninu þarf að sanna sök og getur það verið erfitt.
Byggingarstjóri ber faglega ábyrgð á daglegri framkvæmd byggingarframkvæmda og eftirliti með því að farið sé eftir lögum, reglugerðum og samþykktum hönnunargögnum. Hann skal einnig bregðast við ef hann verður var við ágalla í verkþáttum iðnmeistara eða hönnuða og krefjast úrbóta.
Samkvæmt lögum um mannvirki þarf byggingarstjóri að hafa gilda ábyrgðartryggingu í minnst fimm ár frá lokum verks. Hann ber skaðabótaábyrgð ef tjón verður vegna gáleysis hans. Í ákveðnum tilvikum ber hann meðábyrgð á verkþáttum iðnmeistara ef um stórfellda vanrækslu er að ræða og byggingastjóri hefði átt að verða ágalla var. Gerð er krafa um að ágallar séu verulegir svo greiðsluskylda myndist.
Sönnunarkrafa í slíkum málum er oft ströng og kostnaðarsöm því oft þarf að leggja fram matsgerð dómkvaddra matsmanna. Slík matsgerð þarf að taka á tjóninu og orsök þess.
Fasteignasölum ber skylda til þess að hafa í gildi ábyrgðartryggingu vegna fjártjóns sem hlýst af gáleysi hans eða starfsmanna hans. Sem dæmi reynir oft á þessa tryggingu vegna rangra eða ófullnægjandi upplýsinga í söluyfirliti.
Dæmi: Í söluyfirliti fasteignar kom fram að hún hefði verið endurnýjuð að miklu leyti. Þannig hefðu þak, raflagnir, skólp og dren verið tekin í gegn. Síðar kom í ljós að ástand skólplagna og drens var ekki gott og ráðast þurfti í endurnýjun. Tryggingafélagið samþykkti bótaskyldu fasteignasalans varðandi ástand frárennslislagna, en hafnaði því að rangar upplýsingar hefðu verið veittar um dren, þar sem ekki var hægt að sjá það með sjónskoðun. Úrskurðarnefndin taldi ekki vera eðlismun á upplýsingum sem hægt væri að sjá með sjónskoðun og þeirra sem ekki væri hægt að sjá. Með hliðsjón af því að fasteignasali hafði ekki gert neinar ráðstafanir til þess að staðreyna hvort umræddar upplýsingar væru réttar var tekið undir kröfu kaupandans og taldi nefndin hann eiga rétt á bótum.
Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum 6/2024
Lögmönnum er skylt að hafa í gildi ábyrgðartryggingu vegna fjárhagstjóns sem leitt getur af gáleysi í störfum þeirra eða starfsmanna þeirra. Lögmönnum er skylt að rækja af alúð þau störf sem þeim eru falin og beita öllum lögmætum úrræðum til að gæta hagsmuna umbjóðenda. Oft reynir á starfsábyrgðartryggingu lögmanna þegar frestur til að höfða mál eða tilkynna tjón rennur út.
Dæmi: Kona krafði lögmann um skaðabætur vegna vanrækslu hans í störfum fyrir hana. Lögmanninum var veitt umboð til þess að gæta hagsmuna konunnar að því er varðaði bótarétt vegna meiðsla sem hún hlaut við vinnuslys. Lögmaðurinn fékk gjafsóknarleyfi fyrir, en höfðaði ekki mál. Hann lýsti kröfu ekki heldur í þrotabú vinnuveitanda konunnar, sem tekinn hafði verið til gjaldþrotaskipta. Með hliðsjón af þeirri ríku ábyrgð sem lögmenn bera gagnvart skjólstæðingum sínum var talið að lögmaðurinn hefði brugðist skyldum sínum. Var lögmaðurinn talinn bera skaðabótaábyrgð á tjóni konunnar, enda stæðu líkur til þess að henni hefðu verið dæmdar bætur að einhverju leyti hefði kröfum hennar verið haldið til haga.
Hrd. 262/2000
Þetta vefsvæði er kostað af árgjöldum félaga í Neytendasamtökunum.
Ef þú ert ekki þegar í samtökunum biðjum við þig að íhuga að ganga í þau. Árgjaldið er 7.900 kr.
