Tryggingin skiptist í:
Bætur vegna tjóns á eignum annarra sem rekja má til notkunar ökutækis.
Bætur til þeirra sem slasast í umferðinni vegna notkunar ökutækisins.
Bætur ef ökumaður eða eigandi slasast í eigin ökutæki.
Vátryggingaskyldan nær til flestra ökutækja. Reiðhjól, létt bifhjól í flokki I og önnur smáfarartæki falla ekki undir trygginguna. Tryggingin gildir á Íslandi, innan EES og í Sviss, en það þarf að kanna sérstaklega gildi hennar standi til að ferðast annað með bifreiðina.
Tryggingafélag má bara neita að selja einstaklingi skyldutryggingu ef mjög gildar ástæður eru fyrir hendi. Ef iðgjaldið er ekki greitt getur tryggingafélagið krafist uppboðs á ökutækinu. Það er vegna þess að það hvílir svokallaður lögveðsréttur á ökutækinu. Það er því mjög mikilvægt að greiða iðgjöld þessara trygginga.
Ábyrgðartrygging ökutækis byggir á því sem kallast hlutlæg ábyrgðarregla. Þetta þýðir að bótaskylda er til staðar óháð því hvort ökumaður hafi sýnt af sér gáleysi eða ekki, ef tjónið má rekja til notkunar ökutækis.
Ef fleiri en eitt ökutæki koma að tjóni er því skipt milli aðila í hlutfalli við sök (ákveðið hver er í rétti og órétti í árekstri). Tryggingafélög meta sök út frá ákvæðum umferðarlaga og aðdraganda slyss. Ef ökumaður eða eigandi ökutækis sættir sig ekki við úrskurð tryggingafélags er hægt að leita til Tjónanefndar vátryggingafélaganna og/eða úrskurðarnefndar í vátryggingamálum.
Almenna reglan er sú að eigandi ökutækis ber ábyrgð á því tjóni sem verður vegna notkunar þess. Bætur geta verið skertar eða felldar niður ef sá sem verður fyrir líkamstjóni í umferðarslysi sýnir af sér stórkostlegt gáleysi eða ásetning (ekur undir áhrifum áfengis eða vímuefna, stundar ofsaakstur o.s.frv.). Bætur til farþega sem taka sér far með ölvuðum ökumanni og slasast í þeim ökuferðum eru yfirleitt lækkaðar um 2/3 hluta, nema farþegi hafi ekki mátt vita um ástand ökumanns. Tryggingafélagið þarf að sanna að gáleysi hafi átt sér stað og að heimilt sé að skerða bætur.
Dæmi:
Ekið var á konu er hún gekk yfir götu. Tryggingafélagið taldi rétt að skerða bætur um ⅓ hluta þar sem konan hefði þverað akbraut, verið í símanum og með hettu á höfði sem byrgði henni sýn. Gangbraut var til staðar í um 50 metra fjarlægð sem konan kaus að nota ekki. Nefndin taldi konuna ekki hafa sýnt af sér stórkostlegt gáleysi og horfði við matið til nokkurra þátta. Hámarkshraði á götunni var 30 km/klst og við götuna er að finna fjölsóttar verslanir þar sem gera megi ráð fyrir umferð gangandi vegfarenda. Taldi nefndin að konan hefði sýnt af sér gáleysi en ekki að gáleysið hefði verið það mikið að það ætti að leiða til skerðingar á bótarétti. Með öðrum orðum þá var gáleysið talið einfalt en ekki stórkostlegt og átti konan því óskertan rétt til bóta úr ábyrgðartryggingu bifreiðarinnar vegna líkamstjóns síns.
Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum 71/2024
Sé um að ræða tjón á eignum getur einfalt gáleysi (aðgæsluleysi eða óvarkárni) heimilað skerðingu bóta. Þetta getur til dæmis gerst ef reiðhjól eða hlaupahjól er vanbúið eða því er ekið óvarlega og rekst á bifreið. Í slíkum tilvikum ætti sá sem er á hjólinu rétt á fullum bótum vegna meiðsla en bætur vegna skemmda á hjólinu gætu verið lækkaðar.
Í málum sem varða líkamstjón þarf tjónþoli að sýna fram á orsakatengsl milli slyssins og þeirra einkenna sem hann telur að hafi stafað af því. Læknisfræðileg gögn, s.s. læknisvottorð, rannsóknarskýrslur og matsgerðir, skipta lykilmáli. Þá er litið til fyrra heilsufars til að meta hvort slysið hafi valdið nýjum einkennum eða versnun á fyrri einkennum. Það að leita tafarlaust læknisaðstoðar eftir slys getur styrkt sönnun, en dugar ekki eitt og sér. Öll atvik og gögn málsins verða að styðja við þá ályktun að umræddur atburður hafi leitt til tjónsins.
Í málum sem varða tjón á munum þarf tjónþoli bæði að sanna að tjón hafi orðið við umrætt atvik og hversu mikið tjón varð. Gögn eins og ljósmyndir af tjóninu, viðgerðartilboð eða verðmat frá fagmönnum geta verið nauðsynleg til að tryggingafélag fallist á kröfuna.
Ökutæki telst almennt í notkun þegar tjón verður í beinum tengslum við eiginleika þess sem ökutækis, hraða, vélarafl eða þyngd. Bætur fást ekki greiddar úr ábyrgðartryggingu ökutækis nema tjón hafi orðið vegna notkunar þess.
Dæmi um tilvik sem geta fallið undir notkun: árekstur, áakstur á gangandi vegfaranda, skyndileg hreyfing kyrrstæðrar bifreiðar eða grjótkast undan hjólum.
Dæmi: Kona féll af reiðhjóli eftir að bifreið kom akandi að henni fyrir horn. Konan sagði að henni hefði brugðið við komu bifreiðarinnar og bremsað hjólinu snögglega, sem leiddi til þess að hún féll af því og meiddist. Hún krafðist bóta úr ábyrgðartryggingu bifreiðarinnar, en tryggingafélagið hafnaði kröfunni á þeim grundvelli að ekki væru orsakatengsl milli tjóns hennar og notkunar ökutækisins. Úrskurðarnefndin féllst á þá afstöðu. Þar sem engin bein snerting átti sér stað, engin vitni voru til staðar og engin gögn sýndu að eiginleikar ökutækisins (svo sem hraði, vélarafl eða þyngd) hefðu valdið tjóninu, þótti konan ekki hafa fært sönnur á að tjónið hefði orðið vegna „notkunar“ ökutækis. Bótaskylda var því ekki til staðar.
Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum 120/2024
Sé um að ræða tjón á eignum getur einfalt gáleysi (aðgæsluleysi eða óvarkárni) heimilað skerðingu bóta. Þetta getur til dæmis gerst ef reiðhjól eða hlaupahjól er vanbúið eða því er ekið óvarlega og rekst á bifreið. Í slíkum tilvikum ætti sá sem er á hjólinu rétt á fullum bótum vegna meiðsla en bætur vegna skemmda á hjólinu gætu verið lækkaðar.
Rafhlaupahjól teljast smáfarartæki ef þau ná ekki meira en 25 km/klst og eru þá ekki vátryggingarskyld. Hjól sem ná meiri hraða geta flokkast sem létt bifhjól og eru þá bæði skráningarskyld og vátryggingarskyld. Ef hjól sem ná meiri hraða en 25 km/klst. lenda í árekstri við önnur skráningarskyld ökutæki gildir sakarskipting. Það felur í sér að verði árekstur milli slíks hjóls og bifreiðar skiptist ábyrgðin eftir sök ökumanna.
Íslensk tryggingafélög sem selja ökutækjatryggingar eiga og reka saman Alþjóðlegar bifreiðatryggingar á Íslandi (ABÍ). ABÍ greiðir bætur vegna óþekktra og óvátryggðra ökutækja, auk þess að reka tjónsuppgjörsmiðstöð. ABÍ sér einnig um uppgjör tjóna sem erlendar bifreiðar valda á Íslandi. Fjölmargar undantekningar eru þó á bótaskyldunni. Sjá nánar í ítarefni
Almenn ökutækjatrygging nær bara yfir það tjón sem ökumaður veldur öðrum. Kaskótrygging er hins vegar valfrjáls trygging sem bætir tjón á eigin ökutæki. Einnig er hægt að kaupa slíka tryggingu fyrir bifhjól, dráttarvélar, húsvagna, hjólhýsi.
Tryggingafélög skilgreina nokkuð nákvæmlega í skilmálum þau tilfelli sem veita rétt til bóta. Þetta geta verið atvik eins og árekstur sem ökumaður veldur, þjófnaður á verðmætum sem geymd eru í bíl, þjófnaður á bílnum sjálfum, eldsvoði, óveður, ákeyrsla og skemmdarverk.
Það er mikilvægt að hafa í huga að kaskótrygging bætir ekki hvaða tjón sem. Almennt gildir að tjón þarf að vera vegna „skyndilegra og óvæntra utanaðkomandi atvika“ til að það fáist bætt.
Í skilmálum eru talin upp þau tilfelli sem eru ekki bótaskyld. Dæmi um slíkt gæti verið steinkast, hefðbundið slit á ökutæki, utanvegaakstur, tjón sem gæludýr valda og tjón, eða þjófnaður, á aukahlutum bílsins.
Í öllum kaskótryggingum er svokölluð eigin áhætta eða sjálfsábyrgð. Neytandi ákveður sjálfur hversu há eigin áhættan er. Tryggingafélagið greiðir einungis bætur vegna tjóns sem er umfram sjálfsábyrgð. Þetta þýðir að ef tjón er lítið fást hugsanlega engar bætur frá tryggingafélaginu.
Dæmi: Ef sjálfsábyrgð er 75.000 kr. og tjón 300.000 kr., greiðir þú 75.000 kr. og tryggingafélagið 225.000 kr. Sé tjónið lægra en sjálfsábyrgðin fást engar bætur.
Sjálfsábyrgð dregst frá bótum eða er rukkuð sérstaklega við viðgerð. Þegar um er að ræða kaskótryggingu ökutækja, er hægt að velja fjárhæð sjálfsábyrgðar og lækkar þá iðgjaldið eftir því sem hún er hærri.
Mikilvægt er að láta skoða ökutæki sem fyrst eftir óhapp til að kanna hvort tjón hafi orðið. Ef tjón eða bilun kemur fram löngu síðar getur verið erfitt að sýna fram á hver ástæða þess er. Þá er mjög mikilvægt að tilkynna skemmdarverk og þjófnað tafarlaust til lögreglu. Sé það ekki gert getur réttur til bóta fallið niður.
Tilkynningarfrestur: Tjón þarf að tilkynna innan árs. Fresturinn hefst almennt strax á tjónsdegi.
Málskotsfrestur: Ef tryggingafélag hafnar kröfunni eða lækkar bætur hefur þú eitt ár til að bera ágreininginn undir úrskurðarnefnd í vátryggingamálum eða dómstóla.
Við kaup á notuðum ökutækjum gildir kaskótrygging fyrri eiganda í 14 daga frá eigendaskiptum. Vilji nýr eigandi kaskótryggja ökutækið er því mikilvægt að kaupa tryggingu innan þessa tímaramma. Í máli sem fór fyrir úrskurðarnefnd í vátryggingamálum var litið svo á að umræddur 14 daga frestur byrji að líða við kaupin sjálf en ekki við skráningu eigendaskipta hjá Samgöngustofu.
Þegar bætur eru greiddar út er algengt að tryggingafélög miði við endurkaupsverð og/eða viðgerðarkostnað. Ef um er að ræða svokallað altjón þurfa að liggja fyrir gögn um verðmæti ökutækis. Það gæti sem dæmi verið verðmat frá bílasala eða matsgerð. Ef neytandi er ekki sáttur við verðmat tryggingafélagsins þarf hann að rökstyðja sitt mál með áreiðanlegum gögnum.
Dæmi: Altjón varð á bifreið. Eigandinn taldi að verðmæti hennar væri meira en það sem tryggingafélagið var tilbúið að greiða honum. Tryggingafélagið lagði fram þrjú möt um verðmæti bifreiðarinnar miðað við staðgreiðslu. Eigandinn lagði hins vegar fram eitt verðmat og kom sérstaklega fram að það væri miðað við „ásett verð“ en ekki staðgreiðsluverð. Þar sem bætur voru staðgreiddar var ekki talið að eigandi bílsins hefði sýnt fram á að miða ætti við hærra verð en tryggingafélagið hafði boðið.
Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum 43/2023
Þetta vefsvæði er kostað af árgjöldum félaga í Neytendasamtökunum.
Ef þú ert ekki þegar í samtökunum biðjum við þig að íhuga að ganga í þau. Árgjaldið er 7.900 kr.
