Meginreglan er að allir fjölskyldumeðlimir sem búa á sama stað og eru með sama lögheimili eru tryggðir, þ.e. sá sem kaupir trygginguna, maki og börn jafnvel þótt þau séu fullorðin. Að auki falla börn yngri en 18 ára undir trygginguna þó þau séu með lögheimili annars staðar.
Aðrar tryggingar sem geta fallið undir heimilistryggingu eru; sjúkrahúslegutrygging, áfallatrygging, neyðaraðstoð vegna ofbeldis, umönnunartrygging barna, trygging muna til tómstundaiðkana og greiðslukortatrygging.
Eins og gildir í öllum tegundum trygginga er það ekki svo að allt tjón sé bætt. Í skilmálum kemur fram hvað er bætt og hvað er undanskilið. Einnig er horft til þess hvort hinn vátryggði hafi sýnt af sér gáleysi eða brotið varúðarreglur.
Í flestum tryggingum greiðir tryggingataki hluta tjónsins sjálfur. Þetta er kallað eigin áhætta eða sjálfsábyrgð og dregst hún frá bótum eða er innheimt sérstaklega.
Dæmi: Dæmi: Ef sjálfsábyrgð er 75.000 kr. og tjón 300.000 kr., greiðir þú 75.000 kr. og tryggingafélagið 225.000 kr. Sé tjónið lægra en sjálfsábyrgðin fást engar bætur.
Skilmálar tryggingafélaga eru mismunandi og því er gott að gera samanburð áður en trygging er keypt. Tryggingafélagi ber að útbúa staðlað upplýsingaskjal sem getur hjálpað þér að meta hvort tryggingin henti þér. Ef þú flytur þarftu að tilkynna tryggingafélagi þínu um það.
Hægt er að velja mismunandi víðtækar tryggingar með ólíkum bótafjárhæðum og sjálfsábyrgð. Mikilvægt er að tryggingarvernd endurspegli raunverulegt verðmæti innbús og henti þörfum heimilisins. Við val er gott að spyrja:
Innbústrygging bætir tjón á innbúi og persónulegum munum sem getur orðið vegna eldsvoða, vatnstjóns, innbrots, ráns, óveðurs, brots eða hruns. Tryggingin getur einnig gilt utan heimilis, til dæmis í geymslum eða á ferðalögum. Ef innbú er geymt varanlega annars staðar, svo sem í sumarhúsi, getur verið mismunandi milli félaga hvort og að hve miklu leyti það fellur undir trygginguna.
Innbú heimilis er sem dæmi; húsgögn, heimilistæki, eldhúsáhöld, raftæki, föt og rúmföt. Innbúið nær ekki til muna sem tilheyra atvinnurekstri, gæludýra, ökutækja, báta eða tjaldvagna, en flest félög telja einn gang af dekkjum undir hvern einkabíl hluta af innbúi.
Ef tjón verður vegna þess að einhver heimilismanna hefur sýnt af sér stórkostlegt gáleysi getur tryggingafélagi verið heimilt að lækka eða fella niður bætur. Þetta gildir líka ef stórkostlegt gáleysi leiðir til þess að tjón verður meira en annars hefði orðið. Tryggingafélagið þarf að sanna að um stórkostlegt gáleysi hafi verið að ræða og að það hafi leitt til tjóns eða aukið afleiðingar tjónsins.
Skilmálar innihalda oft varúðarreglur, til dæmis um að læsa hurðum og gluggum, geyma lykla á öruggum stað og læsa hjólum og bifreiðum. Brot á slíkum reglum getur leitt til þess að tryggingafélag lækki eða felli niður bætur. Félagið þarf að sanna brot gegn varúðarreglu og að brotið hafi valdið tjóni eða aukið það.
Ef vátryggingarfjárhæð er of lág miðað við raunverulegt verðmæti innbús, færðu aðeins hlutfallslegar bætur, þ.e. þú færð ekki allt tjónið bætt. Því er mikilvægt að endurmeta vátryggingarfjárhæð reglulega.
Bótafjárhæð miðast yfirleitt við verðmæti á nýjum samskonar hlut á tjónsdegi. Afskriftir vegna aldurs og notkunar koma því aðeins til greina að notagildi hlutanna hafi minnkað verulega. Hraðastar eru afskriftir snjallsíma og tölvubúnaðar.
Dæmi: Hjá tryggingafélagi afskrifast spjaldtölva um 25% á ári frá fyrsta ári. Full afskrift er eftir fimm ár. Ef hún er þriggja ára, fást bætur sem nema 50% af verðmæti nýrrar sambærilegrar spjaldtölvu.
Fyrir sérstaklega verðmæta muni, eins og skartgripi eða úr, þarf að hafa í huga að tryggingafélög setja yfirleitt takmörk á hámarksbætur (oft 5–10% af vátryggingarfjárhæð)
Dæmi: Ef innbúið er tryggt fyrir 10 milljónir króna (vátryggingarfjárhæð), gæti hámarksbótafjárhæð fyrir stolna skartgripi eða úr verið 500.000 kr.
Svipuð takmörk (oft 1–2%) gilda fyrir peninga, verðbréf, handrit, frumteikningar, mynt- og frímerkjasöfn.
Ef þú átt verðmæta muni, dýr reiðhjól eða málverk, gæti verið ráð að skoða hvort kaupa þurfi viðbótartryggingu til að fá fulla vernd.
Innbúskaskó bætir skyndilegt og ófyrirsjáanlegt utanaðkomandi tjón á munum heimilisins sem venjuleg innbústrygging nær ekki til. Dæmi um slíkt væri ef farsími dettur og brotnar, sjónvarp verður fyrir höggi, tölva fellur niður stiga, barn hellir vökva yfir leikjatölvu eða gleraugu skemmast fyrir slysni. Þú þarft að sanna að tjónið hafi orðið vegna utanaðkomandi atviks.
Ábyrgðartrygging fjölskyldutryggingar veitir vernd ef fjölskyldumeðlimur veldur líkamstjóni eða munatjóni sem hann ber skaðabótaábyrgð á samkvæmt íslenskum lögum. Ekki er greitt ef tjón stafar af hreinu óhappi, ásetningi eða ef tjónþoli ber sjálfur ábyrgð.
Dæmi: Þú gætir ekki að þér á göngustíg og hjólar á gangandi vegfaranda sem skv. umferðarlögum nýtur forgangs á göngustíg. Viðkomandi slasast og einnig rifnar fíni útivistarjakkinn hans í slysinu. Sá sem þú hjólaðir á getur gert kröfu um bætur vegna bæði líkamstjónsins og tjónsins á jakkanum úr ábyrgðartryggingu fjölskyldutryggingar þinnar.
Til að fá bætur þarf að sýna fram á að tjónið hafi orðið vegna mistaka eða vanrækslu einhvers og að þessi skaðabótaskylda háttsemi hafi verið orsök tjónsins. Þetta er metið samkvæmt reglum skaðabótaréttar og er lögfræðilegt úrlausnarefni. Tjón sem verður fyrir hreint óhapp, þar sem engum er um að kenna, er ekki bætt. Tryggingin gildir heldur ekki ef tjóni er valdið viljandi (af ásetningi).
Tryggingin tekur ekki til tjóns milli heimilismanna, í atvinnurekstri, á hlutum sem þú hefur á láni eða í vörslu, vegna dýra, fasteigna, ökutækja, skotvopna eða refsiverðrar háttsemi.
Tjónþoli ber ábyrgð á að sanna að tjón hafi orðið, hver olli því og að sá aðili hafi valdið tjóninu með skaðabótaskyldum hætti.
Sum félög bæta þó tjón sem verður í heimsókn hjá öðrum, jafnvel þótt skaðabótaábyrgð sé ekki fyrir hendi.
Dæmi: Þú rekst í lampa í heimsókn hjá ættingja og hann brotnar. Tryggingin getur bætt hann þrátt fyrir að þetta sé óhapp.
Börn undir 10 ára eru almennt ekki skaðabótaskyld nema um sé að ræða hættulega hegðun sem jafnaldrar myndu forðast að sýna. Fjölskyldutryggingar fela þó oft í sér viðbótarvernd vegna tjóns sem börn undir 10 ára aldri valda og miðar að því að bæta tjón sem annars myndi ekki fást bætt samkvæmt lögum. Foreldrar bera aðeins ábyrgð ef þeir hafa sýnt af sér vanrækslu í umönnun eða eftirliti.
Frítímaslysatrygging er hluti af fjölskyldutryggingu og bætir tjón ef þú eða fjölskyldumeðlimir slasast í frítíma, á heimilinu, í útivist, líkamsrækt eða almennum íþróttum. Tryggingin gildir um allan heim, líka fyrir námsmenn sem búa erlendis, svo lengi sem þeir halda lögheimili á Íslandi.
Tryggingin greiðir:
Tryggingin bætir ekki: umferðarslys, keppnisíþróttir fullorðinna, áhættusport, slagsmál eða refsiverða háttsemi.
Til að fá bætur þarf atvikið að teljast slys samkvæmt skilmálum. Slys er skilgreint sem skyndilegur, utanaðkomandi atburður sem veldur líkamstjóni og gerist án vilja hins tryggða. Meiðsli sem verða án utanaðkomandi orsaka, til dæmis ef einstaklingur missir jafnvægi vegna svima eða krampa, teljast almennt ekki slys.
Í mörgum fjölskyldutryggingum þarf ekki utanaðkomandi orsök ef um er að ræða meiðsli á útlimum (höndum eða fótum).
Jafnvel þótt tryggingafélag viðurkenni að slys hafi átt sér stað þarft þú að sýna fram á að einkenni og áverkar séu vegna slyssins en ekki einhvers annars. Læknisfræðileg gögn skipta höfuðmáli við þá sönnun.
Ef sá sem verður fyrir tjóni sýndi af sér stórkostlegt gáleysi sem leiddi til tjónsins getur verið heimilt að skerða bætur í heild eða hluta. Við mat á því hvort og þá hvaða, skerðing er heimil þarf að meta hve mikil sök viðkomandi er. Það er tryggingafélagið sem þarf að sýna fram á að um stórkostlegt gáleysi hafi verið að ræða og að heimilt sé að skerða eða fella niður bótarétt vegna þess.
Dæmi: Kona slasaðist þegar hún féll af rafhlaupahjóli en í ljós kom að hún var nokkuð ölvuð við akstur þess. Samkvæmt umferðarlögum er óheimilt að hjóla eða reyna að hjóla ef ástand ökumanns er þannig að hann er ekki fær um örugga stjórn hjólsins. Hið sama gildir um rafhlaupahjól. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að konan hefði sýnt af sér stórkostlegt gáleysi og var því heimilt að lækka bætur til hennar um ⅔ hluta.
Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum 328/2024
Það getur verið afar kostnaðarsamt að leita með ágreining til dómstóla. Málskostnaðartrygging, einnig kölluð réttaraðstoðartryggingin, greiðir hluta lögmanns- og málskostnaðar vegna ágreinings sem varðar þig sem einstakling, ef málið kemur fyrir almenna dómstóla á Íslandi.
Hafa skal í huga að ekki skal samþykkja kostnað nema í samráði við tryggingafélagið og sækja þarf um gjafsókn hjá ríkinu ef mögulegt er. Þá er kostnaður ekki greiddur fyrr en eftir að málinu er lokið fyrir dómstólum.
Margir flokkar ágreinings falla ekki undir trygginguna, svo sem sakamál, mál sem tengjast skilnaði, forsjármál, atvinnu- og fasteignamál (þau geta fallið undir fasteignatryggingu), og mál sem tengjast vélknúnum farartækjum.
Lögmaður þarf að tilkynna tryggingafélaginu um málið og fá fyrirfram samþykki um þátttöku í kostnaði.
1 ár – tilkynning
– Þú þarft að tilkynna tryggingafélaginu um tjón innan árs frá því þú vissir um afleiðingar tjónsins. Upphafstími frests er almennt:
1 ár – málskotsfrestur
– Ef tryggingafélag hafnar bótakröfu eða lækkar bætur hefur þú eitt ár til að leita til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum eða stefna félaginu fyrir dóm.
3 ár – örorkumat
– Varanlega örorku vegna frítímaslysa verður að meta innan þriggja ára frá slysdegi.
4 – 10 ár – fyrning
– Þú þarft að gera kröfu um bætur innan þess tíma. Lengd fer eftir tegund tjóns.
Ef uppi er ágreiningur við tryggingafélagið er hægt að skjóta málum fyrir úrskurðarnefnd í vátryggingamálum.
Þetta vefsvæði er kostað af árgjöldum félaga í Neytendasamtökunum.
Ef þú ert ekki þegar í samtökunum biðjum við þig að íhuga að ganga í þau. Árgjaldið er 7.900 kr.
