Gervigreindin er um margt nytsamleg en hún er líka nýtt til að svíkja og pretta fólk. Ein tegund svika sem sífellt verður þróaðri er svokölluð djúpfölsun. Þá má sjá myndskeið af þekktu fólki sem mælir með góðum fjárfestingum, oftar en ekki kaupum á rafmynt. Nær ómögulegt getur verið að greina svikin þar sem rödd, útlit og látbragð er allt hið raunverulegasta. Slík myndskeið birtast nær undantekningarlaust á samfélagsmiðlum.
Bresku neytendasamtökin Which? fjölluðu nýlega um gervigreindarsvik þar sem forsætisráðherrann sjálfur, Keir Starmer, var í aðalhlutverki. Um var að ræða djúpfalsað myndband sem birst hafði hafði á Youtube, en í því kynnti forsætisráðherrann til sögunnar fjárfestingaleið sem gekk út á kaup á rafmyntum. Um væri að ræða öruggt viðskiptatækifæri sem stjórnvöld styddu. Til að auka á trúverðugleikann birtust einnig fölsuð myndbönd af Martin Lewis, þekktum breskum blaðamanni, sem mælti með viðskiptunum.
Svik af þessu tagi eru mjög algeng. Árið 2024 voru myndbönd í dreifingu á Facebook þar sem falsútgáfur af bæði forsætisráðherranum breska og Vilhjálmi Bretaprins hvöttu til rafmyntakaupa.
Ein af þeim sem varð fyrir barðinu á þessum svikum er Ann Jensen. Hún sagðist í samtali við BBC hafa treyst því að þarna væri sjálfur forsætisráðherrann að mæla með öruggri fjárfestingu. Þegar hún áttaði sig á svikunum hafi áfallið beinlínis verið líkamlegt. Eins og svo oft er virtist sem Ann fengi góða ávöxtun af þeirri lágu upphæð sem hún greiddi í upphafi. Hún var svo véluð til að taka lán upp á tæpar fjórar milljónir króna og þá peningaupphæð sá hún aldrei aftur. Bankinn taldi Ann alfarið ábyrga fyrir málinu, en samdi við hana um að hún fengi að greiða upp lánið yfir fjölda ára.
Nú mætti ætla að það sé tiltölulega auðvelt að sjá í gegnum svikatilraunir þar sem þekktir einstaklingar virðast auglýsa kaup á rafmynt og nýta til þess samfélagsmiðla. Gervigreindin hlýtur að virka í báðar áttir, þ.e. hana hlýtur að mega nýta til að finna og uppræta svik. Það er því áleitin spurning hvernig standi á því að samfélagsmiðlar eins og Facebook séu fullir af svikaauglýsingum. Svarið við því er einfaldara en ætla mætti; peningar.
Á síðasta ári birti fréttaveitan Reuters mjög áhugaverða grein um svikaauglýsingar á samfélagsmiðlum í eigu Meta (Facebook, Instagram og WhatsApp). Gögn sem Reuters komst yfir sýndu meðal annars að Meta gerði ráð fyrir að 10% af öllum tekjum þess árið 2024 væru vegna svikaauglýsinga. Gögnin sýndu einnig að yfir þriggja ára tímabil hið minnsta tókst Meta ekki að bera kennsl á og stoppa aragrúa svikaauglýsinga, meðal annars fjárfestasvik, ólöglega veðmálastarfsemi og sölu á ólöglegum lyfjum.
Það er ekki svo að öryggisdeild þessa risafyrirtækis ráði ekki við að greina og koma í veg fyrir að svikaauglýsingar birtist á vefnum. Staðreyndin er sú að mörgum auglýsingum er flaggað af viðvörunarkerfum Meta. Fyrirtækið stoppar þó aðeins auglýsingar ef sjálfvirk kerfi þess meta þær sem svo að það séu í það minnsta 95% líkur á að svik búi að baki. Ef Meta er ekki alveg visst í sinni sök– en telur samt líklegt að um svik sé að ræða – rukkar fyrirtækið hærra verð fyrir auglýsingar sem eins konar viðurlög. Markmiðið er að letja grunsamlega auglýsendur til auglýsingabirtinga. Þetta er öfugsnúið því í raun græðir Meta á því að birta efni sem líklegt er að sé svik.
Gögnin sem Reuters hefur undir höndum benda til þess að Meta geri sér fulla grein fyrir því að fyrirtækið sé stór vettvangur í hinu alþjóðlega netsvikahagkerfi. Í maí 2025 mun hafa komið fram á fundi öryggisdeildar Meta að miðlar fyrirtækisins kæmu við sögu í þriðjungi allra vel heppnaðra netsvika í Bandaríkjunum. Í Bretlandi er talið að árið 2023 hafi Meta komið við sögu í 54% allra fjársvika á netinu.
Opinberar eftirlitstofnanir víða um heim hafa sektað Meta fyrir að gera svikurum kleift að athafna sig á samfélagsmiðlum fyrirtækisins. Sektirnar virðast þó ekki bíta, þ.e. tekjur vegna svikanna eru hærri en sektirnar.
Which? bendir á að í ljósi þess hve óviljugir samfélagsmiðlarisarnir eru til að fjarlægja skaðlegt og villandi efni af miðlum sínum verði stjórnvöld að grípa til afdráttarlausra aðgerða. Hingað til hafi ekki verið unnt að verja neytendur fyrir þessari ógn þar sem samfélagsmiðlarisarnir hafi fullt forræði á eigin svikaeftirliti. Eða eins og viðmælandi Reuters orðaði það: „Ef eftirlitsaðilar líða ekki að bankar hagnist á svikum ættu þeir ekki heldur að láta slíkt viðgangast í tæknigeiranum.“
Heimild: Which?, Reuters.
Þetta vefsvæði er kostað af árgjöldum félaga í Neytendasamtökunum.
Ef þú ert ekki þegar í samtökunum biðjum við þig að íhuga að ganga í þau. Árgjaldið er 7.900 kr.
