Kaup á notuðum bíl

Ef upp kemur ágreiningur vegna galla í notuðum bíl skiptir öllu máli fyrir réttarstöðu kaupanda hver er raunverulegur seljandi bílsins.

• Einstaklingur á bílinn

Milliliðalaus bílaviðskipti milli einstaklinga, svo sem í gegnum Facebook, virðast nokkuð algeng. Lausafjárlög gilda um þessi viðskipti og er neytendaverndin mun minni en þegar bíll er keyptur af fyrirtæki. Komi upp ágreiningur í bílaviðskiptum tveggja einstaklinga getur kaupandi ekki leitað til úrskurðaraðila og þyrfti þá að leita til dómstóla til að fá úrlausn.

• Fyrirtæki á bílinn

Ef fyrirtæki (svo sem bílaleiga eða bílaumboð) selur einstaklingi bíl gilda neytendakaupalög. Þau veita neytendum mun ríkari rétt en lausafjárlögin svo sem hvað varðar galla, tilkynningarfrest og úrræði. Ef upp kemur ágreiningur í slíkum málum er hægt að fara með mál fyrir kærunefnd vöru- og þjónustukaupa eða, eftir atvikum, úrskurðarnefnd bílgreina.

• Bílasala annast milligöngu

Þegar notaður bíll er keyptur í gegnum bílasölu er algengt að bílasalan sé milligönguaðili og því ekki samábyrg seljanda. Kaupandinn þarf því að beina kröfum sínum að seljanda (fyrri eiganda bílsins) komi upp ágreiningur. Bílasalan ber jafnframt að upplýsa kaupandann um að hún sé aðeins milliliður og ekki samábyrg seljanda.

Ef bílasala annast milligöngu um sölu á notuðum bíl í eigu fyrirtækis gilda hins vegar neytendakaupalögin. Eins og fyrr er rétturinn þá ríkari og hægt að fara með mál fyrir kærunefnd.

Rík skoðunarskylda

Mikilvægt er að hafa í huga að rík skoðunarskylda hvílir á kaupanda. Það þýðir að honum ber, eftir bestu getu, að skoða bílinn og kynna sér ástand hans. Ef kaupandi sinnir ekki skoðunarskyldu sinni getur hann fyrirgert rétti sínum til að bera fyrir sig galla sem hann hefði mátt sjá við skoðun.

Seljanda er síðan skylt að upplýsa um ástand ökutækis, tjón og viðgerðir, og í raun allt sem getur skipt kaupanda máli. Ýki seljandi eða ljúgi til um ástand bílsins getur það komið honum í koll. Mikilvægt er að allar upplýsingar sem kaupandi fær í hendur um ástand bílsins séu ítarlegar og helst skriflegar.

Láttu skoða bílinn fyrir kaup

Alltaf ætti að láta skoða notaðan bíl fyrir kaup. Hér er rétt að gera greinarmun á aðalskoðun og söluskoðun.

Aðalskoðun

Aðalskoðun er lögbundin ökutækjaskoðun sem er ætlað að tryggja umferðar- og umhverfisöryggi. Venjulegir fólksbílar eiga að fara í aðalskoðun í fyrsta sinn eftir fjögur ár, svo á tveggja ára fresti í tvö skipti og loks árlega eftir það. Aðalskoðun er lögbundin ökutækjaskoðun sem er ætlað að tryggja umferðar- og umhverfisöryggi. Samgöngustofa gefur út skoðunarhandbók sem öllum skoðunarstofum ber að fylgja. Meðal þess sem er skoðað er ástand hemlakerfis, ljósabúnaðar og stýris- og fjöðrunarbúnaðar, og útblástursgildi. Það að bíll komist í gegnum aðalskoðun þýðir ekki eitt og sér að bíllinn sé í góðu ásigkomulagi, heldur er það staðfesting á því að hann standist lágmarkskröfur og sé því ekki hættulegur í umferðinni.

Ástandsskoðun – Létt tékk

Margar skoðunarstofur bjóða upp á bifreiðaskoðun á notuðum bílum. Þessi þjónusta kallast ýmsum nöfnum, svo sem ástandsskoðun, léttskoðun eða létt tékk. Sjónum er beint að þeim atriðum sem hinn almenni neytandi á erfitt með að meta sjálfur og meðal annars er farið yfir ástand undirvagnsins, hjólabúnað, stýrisbúnað og hjólbarða.

Aðferðafræðin í ástandsskoðunum er í grófum dráttum sú sama og í aðalskoðun, en í ástandsskoðunum eru frekari upplýsingar veittar þar sem það er margt sem skoðunarstofum er ekki heimilt að setja út á í aðalskoðunum. Þannig kann að vera að bíll með mjög ryðgaðan undirvagn myndi standast aðalskoðun án athugasemda, en upplýst væri um slíkt í ástandsskoðun.

Galli – hvað er til ráða?

Þær kvartanir sem berast Neytendasamtökunum varða langoftast galla, þ.e. kaupandi telur að bifreiðin sé haldin galla og spyr hvað sé til ráða. Notaðir bílar eiga það til að bila. Það eitt og sér þarf ekki að flokkast sem galli. Hér skiptir máli hvort að seljandi hafi leynt einhverjum upplýsingum, svo sem að gírkassinn hafi ítrekað verið til vandræða. Eins og áður segir hvílir líka rík skoðunarskylda á kaupanda. Ef gallinn er augljóslega eitthvað sem kaupandi hefði mátt sjá við skoðun getur verið hæpið að gera kröfu á seljanda. Í stuttu máli má segja að notaður bíll teljist ekki gallaður nema ástand hans sé verra en neytandi mátti ætla miðað við kaupverð og atvik að öðru leyti.

Sé notaður bíll keyptur af umboði eða bílasölu, og komi til ágreinings, getur kaupandi borið málið undir kærunefnd vöru- og þjónustukaupa eða úrskurðarnefnd bílgreina. Þessi kostur er ekki í boði þegar tveir einstaklingar eiga í bílaviðskiptum sín á milli.

Skriflegur kaupsamningur

Félag íslenskra bifreiðaeigenda (FÍB) leggur ríka á herslu á fólk geri með sér skriflegan kaupsamning enda minnki það til muna líkur á erfiðum eftirmálum. Segir FÍB furðu algengt að því sé sleppt. Í kaupsamingi skulu m.a. koma fram skýrar upplýsingar um ástand bílsins og þau atriði sem seljandi og kaupandi hafa orðið ásáttir um. Staðlaðan kaupsamning má finna hér.

Hafðu í huga fyrir kaup á notuðum bíl

• Áður en þú býður í notaðan bíl er vert að skoða hvaða verð er sett á sambærilega bíla. Nokkuð auðvelt er að fletta upp eldri auglýsingum, t.d. á Facebook eða á samanburðarsíðum á netinu.
• Flettu upp tegundinni sem þú hefur augastað og árgerðinni. Eru einhver þekkt vandamál til staðar?
• Flettu bílnúmerinu upp í ökutækjaskrá. Þar er hægt að nálgast eigendasögu og tjónasögu bílsins.
• Fáðu upplýsingar um fyrri viðgerðir.
• Láttu fagmann skoða bílinn. Ef það er enginn slíkur í fjölskyldunni eða vinahópnum er hægt að kaupa söluskoðun hjá skoðunarstöðvum.
• Fáðu að prufukeyra í mismunandi aðstæðum: Hvernig hagar bíllinn sér í hægagangi? Leitar bifreiðin t.d. óvenjumikið til hægri í akstri?
• Ef um er að ræða mikla fjármuni getur verið þess virði að athuga hvort hægt sé að skipta greiðslunni upp með einhverjum hætti.
• Gerðu skriflegan kaupsamning.
• Fáðu upplýsingar um þjónustusögu bílsins og hvort að hann falli undir framleiðendaábyrgð.